Sau khi bản án phúc thẩm giai đoạn 2 của vụ án Vạn Thịnh Phát được tuyên, dư luận đặc biệt quan tâm đến khả năng xem xét giảm hình phạt tử hình đối với bị cáo Trương Mỹ Lan trong giai đoạn thi hành án.
Theo bản án phúc thẩm, ở giai đoạn 2, bị cáo bị tuyên 20 năm tù về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (giảm từ tù chung thân), 12 năm tù về tội rửa tiền và 8 năm tù về tội vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới. Tuy nhiên, tổng hợp với bản án phúc thẩm giai đoạn 1, hình phạt chung mà bị cáo phải chấp hành là tử hình.
1. Tình hình thu hồi tài sản và khắc phục hậu quả
Theo thông tin được công bố tại phiên tòa, cơ quan thi hành án dân sự đã và đang thu hồi số tiền rất lớn để đảm bảo nghĩa vụ bồi thường cho các bị hại.
Tính đến thời điểm được báo cáo, hàng nghìn tỉ đồng đã được thu giữ, phong tỏa; đồng thời, các bản án cũng xác định nhiều cá nhân, tổ chức có nghĩa vụ hoàn trả cho bị cáo số tiền lớn để phục vụ việc thi hành án. Ngoài ra, các tài sản khác như cổ phần, cổ phiếu, vốn góp đang bị kê biên cũng được xem xét xử lý trong giai đoạn thi hành án.
Hội đồng xét xử phúc thẩm cho biết trong quá trình thi hành án, nếu bị cáo có thiện chí khắc phục hậu quả thì sẽ có cơ chế xem xét theo hướng có lợi.
2. Cơ sở pháp lý về việc không thi hành án tử hình
Về mặt pháp lý, vấn đề chuyển hình phạt tử hình sang tù chung thân được điều chỉnh bởi:
Khoản 3 Điều 40 Bộ luật Hình sự quy định các trường hợp không thi hành án tử hình, bao gồm:
-
Phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi
-
Người đủ 75 tuổi trở lên
-
Người bị kết án tử hình về tội tham ô tài sản hoặc tội nhận hối lộ mà sau khi bị kết án đã:
-
Chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô, nhận hối lộ; và
-
Hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn
-
Trong các trường hợp này, Chánh án Tòa án đã xét xử sơ thẩm không ra quyết định thi hành án tử hình mà báo cáo Chánh án Tòa án nhân dân tối cao để xem xét chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.
3. Phân tích của Luật sư Nguyễn Ngô Quang Nhật
Về mặt pháp lý, Luật sư Nguyễn Ngô Quang Nhật – Đoàn Luật sư TP.HCM phân tích:
“Như vậy, trường hợp bà Trương Mỹ Lan bị kết án tử hình về tội tham ô tài sản, (mà) sau khi bị kết án đã chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô và hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn thì chánh án tòa án đã xét xử sơ thẩm không ra quyết định thi hành án tử hình và báo cáo chánh án Tòa án nhân dân tối cao để xem xét chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân cho bà Trương Mỹ Lan”.
Như vậy, về mặt pháp lý, điều kiện cốt lõi để được xem xét chuyển hình phạt từ tử hình sang tù chung thân trong trường hợp này là:
-
Bị kết án tử hình về tội tham ô tài sản hoặc nhận hối lộ.
-
Sau khi bị kết án, chủ động nộp lại ít nhất 3/4 tài sản phạm tội.
-
Hợp tác tích cực với cơ quan chức năng hoặc lập công lớn.
Việc đáp ứng đủ các điều kiện này là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét không thi hành án tử hình theo quy định của pháp luật.
4. Ý nghĩa chính sách hình sự
Quy định tại khoản 3 Điều 40 Bộ luật Hình sự thể hiện chính sách hình sự mang tính khuyến khích khắc phục hậu quả, đặc biệt trong các vụ án kinh tế, tham nhũng có giá trị thiệt hại rất lớn.
Cơ chế này nhằm:
-
Tăng khả năng thu hồi tài sản cho Nhà nước và người bị hại
-
Khuyến khích người phạm tội hợp tác với cơ quan chức năng
-
Hạn chế việc thi hành hình phạt không thể khắc phục
Tuy nhiên, việc chuyển hình phạt không mang tính đương nhiên mà phải dựa trên việc đáp ứng đầy đủ điều kiện luật định và được cơ quan có thẩm quyền xem xét theo trình tự pháp luật.
Xem bài viết trên báo Tuổi Trẻ: Tại đây
