Trong thực tiễn tố tụng hình sự, nhiều gia đình có người thân bị khởi tố, tạm giam thường trực tiếp gửi đơn khiếu nại đến cơ quan điều tra khi cho rằng việc khởi tố có dấu hiệu oan sai. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp người thân đều có quyền đứng tên khiếu nại theo quy định pháp luật.

Một bạn đọc đã gửi câu hỏi đến chuyên mục pháp luật với nội dung:

“Con trai tôi đang bị tạm giam. Tôi đã gửi đơn khiếu nại quyết định khởi tố bị can vì cho rằng việc khởi tố gây oan sai cho con tôi. Tuy nhiên, cơ quan cảnh sát điều tra trả lời rằng người có quyền khiếu nại là bị can, còn tôi là mẹ nên không có quyền khiếu nại. Việc trả lời như vậy có đúng không và tôi cần làm gì để tiếp tục khiếu nại?”

Liên quan đến vấn đề này, Luật sư Nguyễn Ngô Quang Nhật (Đoàn Luật sư TP.HCM) đã có ý kiến tư vấn như sau:

Luật sư Nguyễn Ngô Quang Nhật trả lời:

Người có quyền khiếu nại là cá nhân có quyền khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình (khoản 1, điều 469 Bộ luật Tố tụng hình sự).

Người khiếu nại phải có quyền, lợi ích hợp pháp chịu tác động trực tiếp bởi quyết định tố tụng, hành vi tố tụng mà mình khiếu nại (khoản 4, điều 5 thông tư liên tịch 02/2018/TTLT-VKSTC-TATC-BCA-BQP-BTC-BNN&PTN).

Người khiếu nại có quyền: tự mình khiếu nại hoặc thông qua người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự hoặc người đại diện để khiếu nại (điểm a, khoản 1, điều 472 Bộ luật Tố tụng hình sự).

Theo đó, khi nhận được quyết định khởi tố bị can, nếu cho rằng quyết định đó xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình thì trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được hoặc biết được quyết định, hành vi tố tụng mà cho rằng có vi phạm pháp luật thì người đó có thể tự mình khiếu nại hoặc thông qua người bào chữa hoặc người đại diện để khiếu nại.

Như vậy, con trai bà là người có quyền khiếu nại quyết định khởi tố bị can nêu trên.

Con trai bà là bị can thì có các quyền của bị can, trong đó có quyền nhờ luật sư bào chữa (điều 60 Bộ luật Tố tụng hình sự) và có thể thông qua luật sư để khiếu nại.

Bà có thể mời luật sư bào chữa cho con trai mình (điều 75 Bộ luật Tố tụng hình sự).

Nếu bà có cơ sở cho rằng việc phó thủ trưởng cơ quan điều tra ký quyết định khởi tố bị can là hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại quyền, lợi ích hợp pháp cá nhân thì bà có thể tố cáo bằng hình thức gửi đơn hoặc tố cáo trực tiếp đến thủ trưởng cơ quan điều tra.

Trường hợp người bị tố cáo là thủ trưởng cơ quan điều tra thì thủ trưởng cơ quan điều tra cấp trên trực tiếp có thẩm quyền giải quyết (điều 481 Bộ luật Tố tụng hình sự).

Người tố cáo có các quyền và nghĩa vụ theo quy định tại điều 479 Bộ luật Tố tụng hình sự.

Khuyến nghị pháp lý

Từ quy định nêu trên có thể thấy, trong trường hợp bị can đang bị tạm giam, quyền khiếu nại đối với quyết định khởi tố thuộc về chính bị can hoặc được thực hiện thông qua người bào chữa, người đại diện hợp pháp theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự.

Do đó, giải pháp phù hợp trong thực tiễn là gia đình nên nhanh chóng mời luật sư tham gia bào chữa để bảo đảm việc thực hiện quyền khiếu nại, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tạm giam đúng trình tự luật định.

Xem bài viết trên báo Tuổi Trẻ: Tại đây